Σάββατο, 16 Αυγούστου 2014

Το κανάλι του Παναμά: Ένα θαύμα του ανθρώπου

Η διώρυγα του Παναμά
είναι πολύ σημαντική για την οικονομία της χώρας. Το 1995 όταν η
διώρυγα βρισκόταν υπό αμερικανική διοίκηση περίπου 200.000 πλοία
κοντέινερ διέσχισαν τη διώρυγα. Σήμερα ξεπερνούν τα 5 εκατομμύρια το
χρόνο.

Το πρώτο πλοίο που πέρασε τη διώρυγα μήκους 80 χιλμ. ήταν
στις 15 Αυγούστου του 1914, το «Ανκόνα» που μετέφερε 200 επιβάτες. 100
χρόνια μετά η οικονομία της μικρής λατινοαμερικανικής χώρας με τους 3,8
εκ. κατοίκους εξαρτάται σχεδόν εξ΄ ολοκλήρου από τη διώρυγα. Περίπου ένα
δισεκατομμύριο δολάρια εισρέουν κάθε χρόνο στα δημόσια ταμεία. Μέχρι το
2025 τα έσοδα από τα τέλη χρήσης της διώρυγας υπολογίζεται να φθάσουν
τα 4 δισεκατομμύρια.

Λίγα λόγια…

Ένα από τα μεγαλύτερα σύγχρονα επιτεύγματα του ανθρώπου και της Μηχανικής είναι η Διώρυγα του Παναμά. Ένα έργο που για να ολοκληρωθεί έκανε 12 χρόνια.

Είναι
η δεύτερη σε ναυτιλιακή σπουδαιότητα, από την άποψη των θαλασσίων
μεταφορών, στον κόσμο μετά τη Διώρυγα Σουέζ. Με ανισοϋψείς δεξαμενές
ενώνει την επί του Ατλαντικού βόρεια ακτή με εκείνη του Ειρηνικού
ωκεανού, νότια..Έχει συνολικό μήκος 82 ν.μιλ. (περ. 151 χλμ), πλάτος 45
μ. και βάθος 11 μ. Η πρώτη διέλευσή πλοίου έγινε στις 15 Αυγούστου 1914.
Δυναμικότητα διέλευσης 50 πλοία ημερησίως. Τα πλοία καταβάλουν τέλη
(δικαιώματα) βάσει της χωρητικότητας που έχουν (Panama canal tonnage).

Είναι όμως και ένα κανάλι το οποίο χρειάζεται αρκετή προσοχή όταν πλοία ναυσιπλοούν εκεί.



Αρχική σκέψη

Ήδη από το 1501, οι άνθρωποι
ονειρεύονταν μια γέφυρα νερού που να ενώνει τον Ατλαντικό Ωκεανό με τον
Ειρηνικό, μέσα από τον ισθμό του Παναμά. Η προσπάθεια διάνοιξης της
διώρυγας είχε αρχίσει απ” τα πολύ παλιά χρόνια. Πολλοί επιχείρησαν την
εκτέλεση του έργου, αλλά οι εδαφικές ανωμαλίες, η διαφορά της στάθμης
μεταξύ των δύο Ωκεανών και της παλίρροιας καθώς ο κίτρινος πυρετός
έκαναν την κατασκευή προβληματική, αν όχι αδύνατη. Το 1859, τελείωσε η
σιδηροδρομική γραμμή που διέσχιζε τον Ισθμό, αφού στοίχισε όμως πολλές
απογοητεύσεις, κόπους και έξοδα. Φαινόταν, λοιπόν, πως τα πλοία θα
συνέχιζαν να κάνουν το γύρο του Κέιπ Χορν, διαπλέοντας 8.000 μίλια
παραπάνω. Παρόλα αυτά, το 1876 οι Γάλλοι επιλέγουν και πάλι τον ισθμό
του Παναμά σαν το ιδανικό μέρος για τη διάνοιξη της διώρυγας και ιδρύουν
τη Διεθνή Εταιρεία της Ωκεάνιας Διώρυγας, που εξουσιοδοτεί και τη
γαλλική εταιρεία «Λεσσέψ» που είχε ιδρύσει ο Φερδινάνδος Λεσσέψ να
αρχίσει τις εργασίες. Πράγματι, το 1881, αρχίζει η γαλλική προσπάθεια.

Λίγοι
γνωρίζουν ότι οι Έλληνες »στιγμάτισαν» με το δικό τους τρόπο στην
ιστορία της μεγαλύτερης διώρυγας του κόσμου. Οι Έλληνες βρέθηκαν στον
Παναμά από την πρώτη κιόλας προσπάθεια δημιουργίας του καναλιού, όταν οι
Γάλλοι ανέλαβαν την κατασκευή του. Η επιλογή των Γάλλων έγινε με το
σκεπτικό της εμπειρίας τους από την κατασκευή της διώρυγας του Σουέζ,
αλλά και του Ισθμού της Κορίνθου. Έτσι οι Γάλλοι έφεραν εκατοντάδες
Έλληνες εργάτες μέχρι το 1885, οι οποίοι ήταν ήδη εξειδικευμένοι λόγω
της διάνοιξης του Ισθμού της Κορίνθου.

Όμως οι τροπικοί πυρετοί
προκαλούσαν τρομερές απώλειες ζωής στο εργατικό προσωπικό. Η κακή
διαχείριση, η διαφθορά και η κλοπή οργίαζαν. Η προσπάθεια τερματίζεται
άδοξα το 1888 με την πτώχευση της εταιρείας. Οι Γάλλοι εγκατέλειψαν το
σχέδιο, αφήνοντας πίσω τους σκουριασμένα μηχανήματα και τάφους χιλιάδων
εργατών.



Υλοποίηση

Το 1904 η αμερικανική κυβέρνηση
εξαγόρασε τα γαλλικά δικαιώματα και μια στενή λωρίδα γης, που είχε μήκος
50 μίλια και πλάτος 10 (η Ζώνη της Διώρυγας). Ο αρχίατρος Ουίλιαμ
Κρόουφορντ Γκόργκας ανέλαβε να απαλλάξει τη Ζώνη της Διώρυγας από τις
ακαθαρσίες και τις αρρώστιες, την ελονοσία και τον κίτρινο πυρετό,
εξαιτίας των οποίων πέθαναν πολλοί εργάτες. Δημιουργήθηκε μια Επιτροπή
για τη Διώρυγα, με πλήρη μηχανικά και διοικητικά δικαιώματα και η
κατασκευή της άρχισε. Ο πρώτος αρχιμηχανικός Τζον Ουάλας παραιτήθηκε
ύστερα από ένα χρόνο και ο διάδοχός του Τζον Στίβενς αποσύρθηκε το 1907.

Ο
Πρόεδρος των Η.Π.Α. Θεόδωρος Ρούσβελτ αντιλαμβανόταν πως αν επρόκειτο
να κατασκευαστεί μία Διώρυγα του Παναμά, δεν έπρεπε να επαναληφθούν τα
λάθη που είχαν διαπράξει οι Γάλλοι. Το 1907, η Επιτροπή Διώρυγας ανετέθη
στο στράτευμα και ο συνταγματάρχης Τζορτζ Ουάσινγκτον Γκέταλς ανέλαβε
τη διοίκηση. Το κανάλι δε θα γινόταν ένας κρίκος που θα ένωνε απ”
ευθείας τον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό, όπως είχαν σχεδιάσει οι
Γάλλοι, αλλά ένας υδάτινος διάδρομος, φραγμένος από ξηρά,
κατασκευασμένος στη ψηλή ράχη του ισθμού. Από τον Ατλαντικό τα πλοία θα
εισχωρούσαν μέσα σε μια διώρυγα του επιπέδου της θαλάσσης, μήκους 7
μιλίων. Τρία τεράστια φράγματα θα σήκωναν τα πλοία 85 πόδια πάνω από το
επίπεδο της θαλάσσης στην πραγματική διώρυγα. Από εκεί θα ταξίδευαν
ανεμπόδιστα 32 μίλια στη λίμνη Γκάτουν και θα περνούσαν μέσα από το
Κουλέμπρα Κατ στα φράγματα του Ειρηνικού. Το Πέντρο Μιγκουέλ, το πρώτο
φράγμα, θα χαμήλωνε τα πλοία 30 πόδια στην τεχνητή λίμνη Μιραφλόρ,
πλάτους 2 μιλίων. Έπειτα, άλλα δύο φράγματα θα χαμήλωναν τα υπόλοιπα 54
πόδια στο κανάλι του επιπέδου της θάλασσας. Από κει και πέρα θα απέμεναν
να διασχισθούν μόνο 8,5 μίλια έως τον Ειρηνικό Ωκεανό.

Αυτό ήταν
το ηράκλειο έργο που αντιμετώπισε ο Γκέταλς. Τα κανάλια του επιπέδου της
θάλασσας στις δύο άκρες του ισθμού ήταν εύκολη αποστολή, με σκάψιμο και
βυθοκαθαρισμό. Όμως τα τεράστια φράγματα, με τις μεγάλες θαλάσσιες
θύρες τους, εμφάνισαν πολλά περισσότερα προβλήματα. Το μεγαλύτερο
εμπόδιο ήταν το εσωτερικό κανάλι επειδή το ηπειρωτικό χώρισμα ήταν
περίπου 85 πόδια ψηλότερο από το προτεινόμενο επίπεδο ύψους του
θαλάσσιου διαδρόμου. Οι λόφοι έπρεπε να κοπούν κάθετα σε μια έκταση 9
μιλίων στο Κουλέμπρα Κατ. Πηγή υδάτων θα ήταν για το σκοπό αυτό ο
ποταμός Τσάγκρες. Αυτός όμως ήταν πολύ χαμηλότερος από το προτεινόμενο
επίπεδο των 85 ποδιών. Έτσι κατασκευάστηκε το Γκάτουν Νταμ. Στο
Κουλέμπρα Κατ άνθρωποι και μηχανές έσκαψαν ένα βαθύ όρυγμα σε σχήμα V
μέσα στο βουνό και ανασκάφτηκαν εκατομμύρια κυβικές γιάρδες χώμα και
πέτρα, που το μεγαλύτερο μέρος τους μεταφέρθηκε στο Γκάτουν Νταμ. Την
εποχή των βροχών υπήρχε ο κίνδυνος των κατολισθήσεων αλλά και των
πλημμυρών του ποταμού Τσάγκρες.

Τα φράγματα έπρεπε να γίνουν
αρκετά πλατιά ώστε να μπορούν να τα διαπλεύσουν και τα μεγαλύτερα πλοία
του Ναυτικού Στόλου. Έτσι κατασκευάστηκαν με μήκος 1.000 ποδών, πλάτος
110 ποδών και το ύψος τους στα πλάγια ισούται με πολυκατοικία 6 ορόφων.
Για να κατασκευαστεί το κανάλι του Παναμά χρειάστηκε να μετατοπιστεί
χώμα σε μια ποσότητα που ανέρχεται συνολικά σε 240.000.000
τόνους. Η ποσότητα αυτή θα μπορούσε να σχηματίσει μία σειρά από 63
πυραμίδες, που η κάθε μία να έχει το ύψος της Μεγάλης Πυραμίδας της
Αιγύπτου.

Τελικά, το έργο ολοκληρώθηκε. Στις 26 Σεπτεμβρίου 1913,
άνοιξαν τα φράγματα της λίμνης και το νερό εισχώρησε στο κανάλι. Άνοιξαν
οι υδατοφράχτες και τα νερά του Ατλαντικού γέμισαν την πρώτη σύρτη.
Πυκνά πλήθη από υπερήφανους εργάτες μαζί με τις οικογένειές τους
ζητωκραύγασαν καθώς το πρώτο πλοίο, το ρυμουλκό «Γκέιταν»,
σημαιοστολισμένο μπήκε σφυρίζοντας μέσα στο φράγμα. Οι μηχανικοί και οι
επίσημοι βρίσκονταν επάνω στο ρυμουλκό.

Ύστερα από ένα χρόνο, στις
15 Αυγούστου του 1914 η Διώρυγα παραδόθηκε στη διεθνή ναυσιπλοΐα. Μέχρι
το 2000 βρισκόταν κάτω από την οικονομική εκμετάλλευση των ΗΠΑ.